“การเมืองไม่ใช่เรื่องของเรา” คำพร่ำบ่นของกลุ่มคน Idiot

ใจเย็น ‘Idiot’ ในที่นี้ไม่ได้ด่าใครว่า ‘โง่’ แต่เรากำลังจะชวนย้อนไปหาต้นทางของคำคำนี้ ว่าความหมายที่แท้ของมันมีนัยยะทางการเมือง โดยต้องย้อนไปถึงยุคกรีกโบราณกันเลยทีเดียว

Idiot มาจากภาษากรีก ἰδιώτης (idiṓtēs) แปลว่า พลเมืองธรรมดา (private citizen หรือ individual) ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเมือง ไม่สนใจการเมือง และไม่มีส่วนร่วมใดๆ กับการตัดสินใจในสังคม 

และ ἰδιώτης ก็มีที่มาอีกชั้นหนึ่ง คือ ἴδιος (idios) หรือ ‘ของตัวเอง’ ส่วนตัว เป็นเอกเทศ แปลอย่างไม่อ้อมค้อมคือ กลุ่มคนที่สนใจแต่เรื่องของตัวเอง 

เพราะฉะนั้น ต้นทางของคำด่า idiot ในปัจจุบัน สมัยกรีกโบราณไม่ได้มีนัยยะของการดูหมิ่นเหยียดหยาม หรือดูแคลนสติปัญญาแต่อย่างใด

เวลาทำให้ความหมายในภาษาเคลื่อนที่จากบริบทเดิมไม่มากก็น้อย ถัดจาก idios คำนี้ถูกยืมมาปรากฏในละติน idiota แปลว่า คนไม่รู้เรื่องรู้ราว (ignorant person) เพิกเฉยต่อสิ่งต่างๆ ก่อนจะถูกส่งต่อมาเป็น idiote ในภาษาฝรั่งเศส และกลายมาเป็น idiot ในภาษาอังกฤษ และมีความหมาย ‘โง่’ เหมือนที่เข้าใจในปัจจุบัน

อริสโตเติล นักปรัชญากรีก กล่าวว่า “มนุษย์ ตามธรรมชาติแล้วเป็นสัตว์สังคม” (Man is by nature a social animal.) หรือ zdōon politikón (animal in a polis) มนุษย์ย่อมต้องมีปฏิสัมพันธ์กัน และอยู่รวมกันภายใต้หน่วยกลุ่มคนที่เรียกว่าสังคมหรือรัฐ ผู้ปฏิเสธการมีส่วนร่วมทางการเมืองจะเสียเปรียบผู้อื่นสารพัดอย่าง 

และถ้อยคำของ เพลโต ที่เขียนไว้ใน ‘The Republic’ ว่า “หากผู้ใดปฏิเสธความคิดร่วมใช้สิทธิทางการเมือง โทษร้ายแรงที่สุดก็คือต้องอยู่ภายใต้การปกครองของบุคคลผู้ชั่วร้าย” (But the greatest penalty is to be ruled under an evil person, if one does not take initiative in politics.)

สิ่งที่ idios ปฏิเสธการมีส่วนร่วมคือ polis หรือ นครรัฐ ซึ่งเป็นโครงสร้างพื้นฐานของสังคมกรีกโบราณ สังคมที่รวมตัวเป็นนครรัฐเรียกร้องการมีส่วนร่วม หลักการพื้นฐานคือ หากพลเมืองละทิ้งหน้าที่สำคัญนี้ เท่ากับว่าประชาธิปไตย อันเป็นกติกาควบคุมสังคม ก็จะค่อยๆ ล่มสลายลงอย่างช้าๆ 

Polis ทำให้เกิดคำว่า politika แปลว่า กิจการต่างๆ ภายในนครรัฐหรือสังคมนั้นๆ คำนี้พัฒนาต่อมาเป็น politics ที่แปลกันได้เบื้องต้นว่า ‘การเมือง’ 

ความหมายของ ‘การเมือง’ ในพจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ระบุไว้ว่า “งานที่เกี่ยวกับรัฐหรือแผ่นดิน เช่น วิชาการเมือง ได้แก่วิชาว่าด้วยรัฐ การจัดส่วนแห่งรัฐ และการดำเนินการแห่งรัฐ”

ส่วนเว็บไซต์พจนานุกรมออนไลน์ Merriam-Webster ให้ความหมายของ politics ไว้มากกว่านั้น คือ ความคิดเห็นทางการเมืองของบุคคล ความสัมพันธ์ระหว่างคนที่อยู่ร่วมกันในสังคม  

ดังนั้น การเมืองจึงเป็นเรื่องของทุกคน ไม่เลือกเพศ ไม่ถูกกำกับด้วยวัย การเมืองอยู่ตั้งแต่ถนนหน้าบ้าน ท่อระบายน้ำ ฟุตบาท ทางเท้า สิทธิบนถนนของมอเตอร์ไซค์ การตรวจสอบผู้มีอำนาจ ความไม่เท่าเทียมเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ ชนชั้นที่กดขี่ ประกันสุขภาพ และการใช้กฎหมายอย่างยุติธรรม  

เราสามารถตั้งสมมุติฐานได้หรือไม่ว่า สิ่งต่างๆ เหล่านี้จะพัฒนาไปอย่างที่มันควรจะเป็น #ถ้าการเมืองดี 

และหากย้อนไปดูประโยคต้นทาง “การเมืองไม่ใช่เรื่องของเรา” หรือไม่ยุ่งเกี่ยวใดๆ กับการเมือง ความหมายของ ‘Idiot’ อาจจะยังไม่เปลี่ยนไปจากสมัยกรีกเลยก็เป็นได้

Related Books