Do You Hear the People Sing?

Do You Hear the People Sing? บทเพลงแห่งความโกรธเกรี้ยวของประชาชน

ในห้วงยามที่โลกเต็มไปด้วยการเคลื่อนไหว ตั้งคำถามหรือปลดแอกตัวเองจากระบบเก่าๆ ทั้งจากในฮ่องกง เรื่อยมาจนถึงในไทย ‘Do You Hear the People Sing?’ น่าจะนับเป็นหนึ่งในบทเพลงที่ได้ยินอยู่บ่อยครั้ง ซึ่งก็ไม่น่าแปลกใจนัก ค่าที่เนื้อเพลงบอกเล่าถึงความกราดเกรี้ยวของประชาชนต่อความกดขี่จากระบบ และโดยตัวมันเองนั้น บทเพลงก็งอกเงยขึ้นมาจากละครเวทีที่ว่าด้วยการต่อสู้ถึงสิทธิเสรีภาพอันพึงมีของมนุษย์อย่าง Les Misérables ที่ดัดแปลงมาจากบทประพันธ์ชื่อเดียวกันสัญชาติฝรั่งเศสของ วิกเตอร์ อูโก (Victor Hugo)

Les Misérables หรือในชื่อภาษาไทย เหยื่ออธรรม ตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1862 และต่อมาได้รับการพิจารณาว่าเป็นวรรณกรรมที่ดีที่สุดของศตวรรษที่ 19 เล่าถึงเหตุการณ์ในปี 1815 คาบสมัยแห่งความเปลี่ยนแปลงในฝรั่งเศสหลังการปฏิวัติปี 1789 เมื่อ นโปเลียน โบนาปาร์ต หมดอำนาจ พระเจ้าหลุยส์ที่ 17 ขึ้นครองราชย์ เริ่มต้นความพยายามฟื้นฟูระบอบกษัตริย์ จนถึงปี 1830 เกิดการปฏิวัติเดือนกรกฎาคม (July Revolution) กษัตริย์หลุยส์-ฟิลิปป์ ขึ้นครองราชย์แทนพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 10 แม้การลุกฮือในเดือนมิถุนายน 1832 (June Rebellion) จะกลายเป็นการกบฏที่ไม่สามารถล้มอำนาจ หลุยส์-ฟิลิปป์ ได้ แต่ยุคสมัยที่เปลี่ยนไปก็ทำให้พระองค์เป็นกษัตริย์ฝรั่งเศสพระองค์สุดท้ายในปี 1848

Do You Hear the People Sing?
การก่อกบฏมิถุนายน 1832 (June Rebellion)

ตัวละครหลักของเรื่องคือ ฌ็อง วัลฌอง (Jean Valjean) อดีตนักโทษข้อหาขโมยขนมปังเพียงหนึ่งก้อนและต้องชดใช้โทษในคุกเป็นเวลานับสิบปี เมื่อพ้นโทษแล้วเขาพยายามเริ่มชีวิตใหม่ภายใต้การดูแลและให้ความช่วยเหลือของบิช็อปผู้เมตตา แต่ยังไม่วายถูกตามล่าจากนายตำรวจ ฌาแวร์ (Javert) ท่ามกลางสถานการณ์ร้อนระอุและความเปลี่ยนแปลงของสังคมที่ค่อยๆ กลืนกินพวกเขาอย่างช้าๆ

หลังจากได้รับการตีพิมพ์ เหยื่ออธรรม ได้รับความนิยมอย่างมากจนถูกนำมาดัดแปลงเป็นละครเวทีครั้กแรกเมื่อ 1980 โดยเปิดการแสดงรอบแรกกลางกรุงปารีส และมันได้กลายเป็นละครเวทียอดนิยมที่เปิดแสดงแทบจะทุกประเทศในยุโรปทันที เนื่องจากเนื้อหาที่บอกเล่าถึงความกราดเกรี้ยวของผู้คน คู่ขนานไปกับโลกที่กำลังค่อยๆ เปลี่ยนผ่านไปสู่ระบอบประชาธิปไตยในหลายๆ ประเทศ มันจึงเป็นละครเวทียอดฮิตที่มาพร้อมบทเพลงฮิตหลายๆ เพลงไม่ว่าจะเป็น ‘I Dreamed a Dream’ ซึ่งขับร้องโดย ฟองตีน (Fantine) กรรมกรหญิงผู้อาภัพ, ‘Who Am I?’ โดย ฌ็อง วัลฌอง รวมถึง ‘Do You Hear the People Sing?’ ซึ่งขับร้องสองรอบตลอดการแสดง คือเมื่อองก์ที่หนึ่งจบลงและเมื่อละครเวทีทั้งเรื่องปิดฉาก

Do You Hear the People Sing?
กบฏเดือนมิถุนายน 1832 ใน ‘Les Misérables’ (2012)

Les Misérables ในเวอร์ชั่นภาพยนตร์ปี 2012 กำกับโดย ทอม ฮูเปอร์ (Tom Hooper) คนทำหนังชาวอังกฤษ ‘Do You Hear the People Sing?’ ขับร้องโดยเหล่าขบวนปฏิวัติซึ่งนำโดย อองโชลรา (Enjolras) ผู้นำจากกลุ่มสหายแห่งอาเบเช นักศึกษาที่ต่อต้านระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์, มาริอุส (Marius) ขุนนางหนุ่มที่เข้าร่วมกองทัพปฏิวัติ ด้วยเจตนารมณ์ต่อต้านระบอบการปกครองเก่า และเหล่านักศึกษาประชาชนที่เข้าร่วมการการลุกฮือในการก่อกบฏเดือนมิถุนายน 1832

อย่างไรก็ดี ในเวอร์ชั่นภาพยนตร์ของฮูเปอร์นั้นพูดภาษาอังกฤษตลอดทั้งเรื่อง บทเพลงทั้งหมดจึงถูกแปลงจากภาษาฝรั่งเศสเป็นภาษาอังกฤษ ฮูเปอร์หยิบเนื้อเพลงมาจาก เฮอร์เบิร์ต เครชเมอร์ (Herbert Kretzmer) นักเขียนชาวอังกฤษ ที่เคยแปลงเนื้อเพลงไว้ตั้งแต่มีการนำละครเวทีเรื่องนี้มาเข้ามาแสดงในฝั่งยุโรปและลอนดอนใหม่ๆ จากนั้น ‘Do You Hear the People Sing’ ก็ถูกนำมาใช้ในสื่อกระแสหลักอย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะกิจกรรมการชุมนุมทางการเมือง เพราะนี่คือเพลงปลุกใจของผู้ชุมนุมต่อต้านรัฐบาลฮ่องกงในปี 2019

Do You Hear the People Sing?
เฮอร์เบิร์ต เครชเมอร์

เครชเมอร์ที่เป็นผู้เขียนเนื้อเพลงภาษาอังกฤษเล่าถึงเหตุการณ์นี้อย่างตื้นตันว่า

“ในวัย 93 ปี ผมคงได้แต่ส่งแรงใจไปให้พวกเขาผ่านเนื้อเพลงที่พวกเขาขับร้อง และผมก็จะร่วมขับร้องไปพร้อมกับพวกเขาด้วยเช่นกัน”

หรือแม้แต่ก่อนหน้านั้น มันก็เป็นเพลงที่ปรากฏคู่กับการชุมนุมมาแล้วบ่อยครั้ง ทั้งในการประท้วงที่วิสคอนซินปี 2011 เมื่อชาวเมืองลุกขึ้นประท้วงแผนการลดอำนาจสหภาพแรงงาน หรือเมื่อชาวเกาหลีใต้รวมตัวกันประท้วงการใช้อำนาจโดยมิชอบของ พัก กึน-ฮเย อดีตประธานาธิบดีคนที่ 11 ที่สุดท้ายต้องรับโทษจำคุก 24 ปี

มาร์วา บาร์เน็ตต์ (Marva Barnett) ศาสตราจารย์จากมหาวิทนาลัยเวอร์จิเนีย (University of Virginia) ผู้ศึกษางานเขียนของอูโกมาอย่างยาวนาน บอกว่า เหตุผลหนึ่งที่ทำให้เพลงนี้มีความเป็นอมตะ ข้ามกาลเวลามาหลายทศวรรษ ด้านหนึ่งก็มาจากตัวของอูโกผู้ริเริ่มงานเขียน Les Misérables เรื่องราวของเขาเชื่อมโยงกันจิตวิญญาณโหยหาเสรีภาพของหลายๆ คน ช่วงระยะแรกๆ ของชีวิต อูโกเคารพในสถาบันกษัตริย์อย่างมาก แต่เมื่อพบว่า หลังม่านความสง่างามนั้นเต็มไปด้วยการฉ้อฉลและกดขี่ประชาชน เขาจึงเปลี่ยนฝั่งมาสนับสนุนระบอบประชาธิปไตยอย่างเต็มตัว

“อีกอย่างคือ ปรัชญาที่ตัวอูโกเองนับถือก็มีผลด้วย” บาร์เน็ตต์อธิบาย “อูโกเชื่อว่าความเป็นมนุษย์ ความรัก และความแข็งแกร่งของทุกคน เพื่อประชาชนคนอื่นๆ นั้นสามารถก้าวข้ามกำแพงทุกสิ่งได้ และหากเราพิจารณาอย่างใกล้ชิด อูโกเขียนวรรณกรรมเรื่องนี้เพื่อส่องประกายให้คนทุกชนชั้นอย่างแท้จริง

“สิ่งที่ทำให้ ‘Do You Hear the People Sing?’ เป็นเพลงที่หลายคนยังขับร้องกันทุกวันนี้ในการประท้วงเพราะมันผสมห้วงอารมณ์ความฮึกเหิมที่ปลุกเลือดของเราให้เดือดพล่าน มันคือเพลงที่คนจากชนชั้นล่างสุดของสังคมมีตัวตนปรากฏให้เราได้เห็น และในเวลาเดียวกัน เนื้อเพลงและดนตรีก็ยังมอบความหวังให้มนุษย์แม้ในห้วงยามที่เรากำลังทุกข์ตรมสุดขีด”

สำหรับเวอร์ชั่นภาษาไทยนั้นไม่มีปรากฏว่าใครเป็นผู้แปลงบทเพลงมาเป็นชื่อ ‘บทเพลงแห่งมวลชน’ แต่นี่ไม่ใช่ครั้งแรกที่มันเป็นบทเพลงจากการประท้วงในไทย ก่อนหน้านี้ภายหลังการล้อมปราบกลุ่มแนวร่วมประชาธิปไตยต่อต้านเผด็จการแห่งชาติ (นปช.) พ.ศ. 2553 บทเพลงนี้เคยถูกหยิบยกมาเพื่อบอกเล่าความสูญเสียและความเจ็บช้ำที่เกิดขึ้นภายหลังจากโศกนาฏกรรมในครั้งนั้น

เช่นเดียวกับใน พ.ศ. 2557 เมื่อกลุ่มคณะกรรมการประชาชนเพื่อการเปลี่ยนแปลงปฏิรูปประเทศไทยให้เป็นประชาธิปไตยที่สมบูรณ์แบบอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข (กปปส.) ใช้บทเพลงนี้ต่อต้านการนิรโทษกรรมนักโทษทางการเมือง ตลอดจนโมงยามล่าสุดที่ผู้ชุมนุมประท้วงรัฐบาลใช้เพื่อขับร้องปลุกใจและแสดงออกถึงความรู้สึกที่โดนกดขี่มาอย่างยาวนาน

กับการชุมนุมที่เกิดขึ้นไม่กี่วันที่ผ่านมา เพลงนี้ก็ยังถูกนำไปขับร้องในกลุ่มผู้ชุมนุมเช่นกัน

“อูโกนั้นสนับสนุนการเคลื่อนไหวเพื่อระบอบประชาธิปไตย เพื่อเอกราชในแต่ละดินแดน และเพื่อต่อต้านระบอบการปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ในแต่ละประเทศ ตลอดจนอีกหลายๆ ประเทศอย่างคิวบา, เม็กซิโก, โปแลนด์, เกาะครีต, เฮติ และที่อื่นๆ ในโลกน่ะ” บาร์เน็ตต์กล่าว

 

อ้างอิงข้อมูลจาก:
https://melmagazine.com/en-us/story/do-you-hear-the-people-sing-is-the-hottest-protest-son

Related Books