เศรษฐศาสตร์จุลภาค: ความรู้ฉบับพกพา

นั่นสิ ทำไมหน้ากากอนามัยถึงขาดแคลนและแพงขึ้นหลายเท่า

นี่เป็นเรื่องทางศีลธรรมและการอยู่ร่วมกันยามวิกฤติหรือไม่ มองมุมหนึ่งอาจใช่ แต่ถอยออกมาอีกนิด มันมีเหตุและผลที่รองรับความเป็นจริงของ ‘ความขาดแคลน’ และราคาที่แสนแพงอยู่

มีคนเคยยกตัวอย่างว่า ตอนที่สหรัฐโดนพายุแคทรีนา สินค้าบางอย่างขึ้นราคา หรือเอาใกล้ตัว น้ำท่วมปี 2554 ร้านวัสดุก่อสร้างขายทรายและอิฐแพงกว่าเดิมสองเท่า

ถามว่าผิดไหม?

ตอบเหมือนเดิม อาจไม่น่ารักนักในบางสถานการณ์ แต่มีสิทธิ์ทำได้ไหม ใช่ เขาสามารถทำได้ และเราเองก็มีสิทธิ์ในมือเช่นกัน ว่าจะตัดสินใจควักกระเป๋าจ่ายเพื่อแลกมา หรือบ่ายหน้าหนีไปพึ่งพาสิ่งอื่นทดแทน

‘เศรษฐศาสตร์จุลภาค’ ตอบคำถามเหล่านี้ได้ แม้จะมีคำว่า
‘เศรษฐศาสตร์’ ปะหน้า ซึ่งดูแล้วชวนปวดหัว เพราะเศรษฐศาสตร์นั้นดูใหญ่โต และน่ากลัวว่าจะถูกเส้นกราฟรัดคอหรือตัวเลขหล่นทับตาย

กลับมาเรื่องหน้ากาก ขอข้ามเรื่องความผิดทางกฎหมายไปก่อน ราคาที่สูงขึ้นของมันจึงเป็นเครื่องสะท้อนให้เห็นถึง ‘ความขาดแคลน’ เพื่อให้คนต้องตัดสินใจว่า “กูควรซื้อหรือเปล่าวะ” และนำมาซึ่งทางเลือกอื่นๆ ที่ผุดพรายขึ้นมาในภายหลัง ทั้งหน้ากากซักได้ หรือสอนทำหน้ากากใช้เอง – ต้องยอมรับอย่างหนึ่งว่า COVID-19 ทำให้คน โดยเฉพาะในสังคมไทย ต้องดิ้นรนด้วยลำแข้งตัวเองแท้ๆ

คำอธิบายของเศรษฐศาสตร์จุลภาคที่บรรจุอยู่ในหนังสือเล่มนี้ว่าด้วย ‘การตัดสินใจ’จากข้อมูลต่างๆ เช่น

“ถ้าบางสิ่งกำลังขาดแคลน ราคาของมันจะเพิ่มสูงขึ้น ดังนั้น ราคาที่สูงจึงให้ ‘ข้อมูล’ (information) เกี่ยวกับสภาวะขาดแคลน

“ข้อสอง เมื่อราคาอยู่ในระดับสูง ผู้ขายสินค้าหรือบริการนั้นสามารถทำกำไรด้วยการผลิตมากขึ้น และผู้ซื้อจะซื้อมันน้อยลง หรือเปลี่ยนไปใช้สินค้าอื่นหรือบริการอื่นแทน ดังนั้น ราคาที่สูงจึงเป็น ‘สิ่งจูงใจ’ (incentive) ตามธรรมชาติเพื่อบรรเทาสภาวะขาดแคลนนั้น”

และ…กลไกของมันก็เล่นตลกได้อีก เพราะ “ถ้าไม่มีใครรับรู้ถึงความขาดแคลน ก็ไม่มีใครมีแรงจูงใจผลิตสินค้านั้นๆ” และเคราะห์ซ้ำกรรมซัดอีก เพราะถ้ารัฐแทรกแซงราคา ก็กลายเป็นการกดทับการตอบสนองสัญญาณดังกล่าว ทำให้ระบบตลาดไม่เป็นอย่างที่ควรจะเป็น

อย่างไรก็ตาม หนังสือเล่มนี้ก็ให้ข้อมูลว่า ‘ความล้มเหลวของตลาดอีกลักษณะเกิดขึ้นจากมุมมองด้านศีลธรรมจรรยา สัญญาณหรือสิ่งจูงใจของกลไกราคาจะไร้ประสิทธิภาพ ถ้าผู้ซื้อไม่มีอำนาจซื้อที่จะสนับสนุนความอยากของตน”

สุดท้าย เศรษฐศาสตร์จุลภาค ที่เริ่มต้นจากการข้อมูลความขาดแคลน การขึ้นราคา เพื่อประกอบการตัดสินใจ ซื้อ-ไม่ซื้อ ก็กลายเป็นเศรษฐศาสตร์การเมืองที่ทุกคนได้รับผลกระทบไปโดยปริยาย

แน่นอนว่า หนังสือชุด Very Short Introduction หรือ VSI เหมือนเป็นอินโทรก็จริง แต่คำยืนยันจากหลายเสียงก็เห็นตรงกันว่า “มีเล่มไหนอ่านง่ายบ้าง (วะ)” ใช่ ส่วนใหญ่มันออกแนว ‘โคตรยาก’

แต่เศรษฐศาสตร์จุลภาคอยู่รอบตัว เหมือนที่ยกตัวอย่าง ถ้าเอามาอธิบายเรื่องหน้ากาก มันช่วยขยับมุมมองออกจากความตีบตันของเรื่องดี-ชั่วออกไปได้ไม่น้อย

เน้นย้ำว่า เมื่อเป็นเรื่องใกล้ตัว แม้โคตรยาก แต่ลองนึกถึงวันแรกที่ขี่จักรยาน มันก็โคตรยากในระดับเดียวกัน

พื้นฐานเป็นสิ่งสำคัญ ความหนา 200 กว่าหน้า กับอินโทรสั้นๆ เรื่องเศรษฐศาสตร์ใกล้ตัว ไม่น่าสนใจตรงไหน

 

‘เศรษฐศาสตร์จุลภาค: ความรู้ฉบับพกพา’ 
อาวินาช ดิกซิต เขียน / พรเทพ เบญญาอภิกุล แปล
สำนักพิมพ์ Bookscape 
สั่งซื้อได้ ที่นี่

Related Books