จากปีศาจสู่เชื้อโรค: ประวัติศาสตร์การแพทย์ กับโรคระบาดในสังคมไทย

สรุปประวัติศาสตร์โรคระบาด ปีศาจที่คร่าชีวิตคนจำนวนมาก สู่ยารักษาโรค กำเนิดสถาบันการแพทย์ในรัฐไทยยุคสร้างชาติของ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ใช้ระบบสาธารณสุขเป็นเครื่องมือ

ความตายเป็นปลายทางของมนุษย์ ตั้งแต่รวมตัวกันเป็นชุมชน เกิดสังคม มนุษย์รู้จักความตายที่เกิดขึ้นกับคนหมู่มาก ความตายที่เกิดขึ้นกะทันหัน เป็นความทุกข์ทรมานประหนึ่งปีศาจออกเก็บเกี่ยววิญญาณอย่างสนุกสนาน

โรคร้ายเดินทางข้ามโลกผ่านการค้าและล่าอาณานิคม การโยกย้ายของผู้คนที่มีพันธุกรรมและภูมิคุ้มกันแตกต่างตามถิ่นอาศัย นำมาซึ่งความตายจากการแพร่ระบาดวงกว้าง

อย่างเป็นเหตุเป็นผล เมื่อมนุษย์เกิดมาพร้อมกับโรค สงครามเริ่มจากลมหายใจแรก เราตอบโต้ด้วยความพยายามเอาชนะ ไม่ให้ความตายจากโรคร้ายพรากลมหายใจสุดท้าย เกิดเป็นศาสตร์แห่งการแพทย์ซึ่งมีพัฒนาการรุดหน้าตามเวลาที่ผ่านไป

ในยุโรปยุคกลาง โรคระบาดเป็นเสมือนบาปกำเนิดทางคริสตศาสนา การแพทย์เริ่มต้นที่องค์กรทางศาสนาภายใต้สังกัดของโบสถ์ ก่อนมาสู่ยุครัฐสมัยใหม่ เกิดเป็นสถาบันการแพทย์ภายใต้ความควบคุมของรัฐ ในฐานะเครื่องมือสร้างความมั่นคงและมั่งคั่งของรัฐชาติ

‘โรคห่า’ ไม่ได้หมายถึงโรคใดโรคหนึ่ง แต่เป็นนิยามการระบาดในบริบทสังคมไทย เช่น อหิวาตกโรค ที่ระบาดในหลายพื้นที่นับสิบครั้ง และไม่ต่างจากยุโรป บาปกำเนิดในคริสตศาสนามีค่าเท่ากับภูติผีในสังคมไทย

การแพทย์สมัยใหม่และความรู้ด้านระบาดวิทยาของไทยเกิดขึ้นในยุคมิชชันนารี และหมอบรัดเลย์ พิธีทางศาสนาอย่างพระราชพิธีอาพาธพินาศและสวดอาฏานาฏิยสูตรถูกยกเลิกในสมัยรัชกาลที่ 5 ถูกทดแทนด้วยการจัดการสาธารณสุขและการแพทย์สมัยใหม่

จากปีศาจสู่เชื้อโรค: ประวัติศาสตร์การแพทย์กับโรคระบาดในสังคมไทย ไล่เรียงประวัติศาสตร์โรคระบาดในสากลโลก ก่อนย่อยลงมาหารายละเอียดสังคมไทย ความเปลี่ยนแปลงของรัฐและความเปลี่ยนแปลงด้านสังคมการเมืองส่งผลต่อการแพทย์อย่างแยกกันไม่ออก จากรัฐจารีตที่ชนชั้นปกครองไม่จำเป็นต้องใส่ใจประชาชน มาสู่ ‘รัฐเวชกรรม’ รัฐสมัยใหม่ที่ต้องพัฒนาเพื่อ ‘สร้างชาติ’ จึงเข้าควบคุมกำกับเรือนร่างและสุขภาพของพลเมือง ผ่านการสาธารณสุข การแพทย์ และนโยบายด้านสุขภาพต่างๆ

หนังสือเล่มนี้จึงเป็นคู่มือทางประวัติศาสตร์เล่มสำคัญ หากอยากค้นคว้าหารากการจัดการของรัฐที่มีต่อโรคระบาดในปัจจุบัน

จากปีศาจสู่เชื้อโรค: ประวัติศาสตร์การแพทย์ กับโรคระบาดในสังคมไทย
ชาติชาย มุกสง: เขียน
สำนักพิมพ์: มติชน

จากปีศาจสู่เชื้อโรค

Related Books